Giải Nobel kinh tế 1993: Áp dụng phương pháp kinh tế lượng và định lượng trong nghiên cứu lịch sử kinh tế – Robert W. Fogel & Douglass C. North

Robert W. Fogel

Robert W. Fogel

Douglass C. North

Douglass C. North

The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1993 was awarded jointly to Robert W. Fogel and Douglass C. North “for having renewed research in economic history by applying economic theory and quantitative methods in order to explain economic and institutional change”



FOGEL Robert William (1926-2013)

(Nguồn: http://www.phantichkinhte123.com)

Robert William Fogel sinh tại New York, Hoa Kì, năm 1926. Sau khi tốt nghiệp cao học quản trị kinh doanh của đại học Cornell năm 1948, ông đỗ tiến sĩ của đại học John Hopkins năm 1963. Giảng viên phụ đạo tại đại học Rochester từ 1960 đến 1964, rồi phó giáo sư từ 1964 đến 1965 ông trở thành giáo sư lịch sử kinh tế tại đại học Chicago từ 1965 đến 1975. Song song đó ông là giáo sư đại học Rochester từ 1968 đến 1975 rồi là giáo sư đại học Harvard từ 1975 đến 1981. Kể từ 1981, ông là giáo sư đại học Chicago và ở đây lãnh đạo quĩ Walgreen và Center for Population Economics. Ông được Viện hàn lâm khoa học hoàng gia Thụy Điển vinh danh năm 1993.

Sau một tác phẩm đầu về lịch sử một công ti đường sắt (1960), R. Fogel công bố một tiểu luận lịch sử kinh trắc về vai trò của đường sắt trong sự tăng trưởng kinh tế của Hoa Kì (1964). Tác phẩm này thường được xem như đánh dấu sự khởi đầu của lịch sử kinh tế định lượng mới, được gọi là“sử trắc học”. Phương pháp này ưu tiên vận dụng một cách có hệ thống những dữ liệu định lượng, hoặc là tổng gộp, hoặc là nửa tổng gộp hay rất chi tiết, ví dụ như những dữ liệu về gia đình (1971).

Mặt khác R. Fogel cho rằng từ nay đồng tồn tại hai hướng nghiên cứu lịch sử (1983). Một mặt lịch sử truyền thống và mặt kia là lịch sử“khoa học” hay “sử trắc học”. Để tránh gây khó chịu cho các đồng nghiệp sử gia truyền thống, ông để từ “khoa học” trong ngoặc kép và vội vàng nói rõ là sử trắc học không làm cho sử học tường thuật trở thành lỗi thời (1960). Cùng với êkíp của mình, Fogel đã áp dụng phương pháp của ông vào nhiều đối tượng, như chế độ chiếm hữu nô lệ ở Hoa Kì (1974 và 1989). Ông chứng minh là chế độ nô lệ này, vốn rất có lợi vào thời kì đầu đã bị chững lại không vì tính nhân bản hay lòng trắc ẩn đã tăng lên mà đơn giản vì chi phí cận biên của một nô lệ trở thành cao hơn doanh thu cận biên của người nô lệ này (1991, vol. 1 và 2). Năm 1993, R. W. Fogel và D. C. North được giải khoa học kinh tế “vì những công trình tiên phong của họ trong phân tích lịch sử kinh tế”.



Douglass C. North, một cách tiếp cận lịch sử khác

(Nguồn: http://www.phantichkinhte123.com)

Được đào tạo theo trường phái tân cổ điển, nhưng là nhà tư tưởng phi điển hình, Douglass North là một trong những người sáng lập sử học kinh trắc và kinh tế học thể chế. Cách tiếp cận của ông kết hợp các lý thuyết kinh tế, chính trị, xã hội và khoa học nhận thức.

Douglass North mô tả hành trình trí tuệ của ông như là “một hành trình dài, chắc chắn không thể đoán trước, từ chủ nghĩa Marx đến các ngành khoa học nhận thức“.

Clio là một trong chín nữ thần Muses, con của thần Zeus và thần Mnemosyne, nữ thần bảo vệ cho khoa học và thơ ca. Thường cầm trên tay một cuốn sách cổ (papyrus), bà là người bảo trợ của lịch sử, khoa học ứng dụng từ thời cổ đại xa xưa nhất. Bộ môn này được bàn luận, từ thời đó đến ngày nay, theo nhiều cách khác nhau, từ những bài tường thuật của Herodotus và Thucydides đến trường phái Annales, qua các biên niên sử thời Trung cổ, những bài giới thiệu tiểu sử và lịch sử dân gian. Trường phái Annales, được thành lập tại nước Pháp vào những năm 1930, đối lập lịch sử truyền thống, với những tường thuật thiếu sinh khí các sự kiện, một lịch sử toàn diện, tích hợp tất cả các lĩnh vực hoạt động của con người, trong đó có kinh tế học, và ưu tiên cho thời kỳ dài hạn.

Clio

Trong khi một số nhà sử học tìm cách tích hợp kinh tế học, văn hóa, khoa học, công nghệ và hệ tư tưởng vào lịch sử, thì ngược lại một số nhà kinh tế khác lại tìm cách tích hợp lịch sử vào kinh tế học. Những nhà kinh tế này làm điều đó bằng cách ứng dụng các phương pháp định lượng và hình thức được phát triển vào thế kỷ XX trong khung của kinh tế học vi mô tân cổ điển, dựa trên tiên đề tính duy lý của homo economicus (con người kinh tế), bị sự khan hiếm không thể tránh được ràng buộc. Dự án này là một phần của một phong trào rộng lớn hơn được gán cho tên gọi là “chủ nghĩa đế quốc về kinh tế“, nhằm áp dụng vào tất cả các lĩnh vực đời sống của con người – chính trị, gia đình, giới tính, tội phạm, pháp luật – những kỹ thuật phân tích của kinh tế học tân cổ điển.

Chính vì vậy mà một nhóm các nhà kinh tế, chủ yếu là người Mỹ, tự cho mình nhiệm vụ, trong những năm 1950 và 1960, tách lịch sử ra khỏi việc xử lí thuần túy mang tính mô tả về các thể chế và các hoạt động kinh tế, để từ đó tạo ra một khoa học được hình thức hóa và toán hóa, dựa trên các luận điểm của phân tích tân cổ điển. Một cuộc họp đầu tiên được tổ chức vào năm 1957 tại Williamstown, Massachusetts, dưới sự chủ trì của Hiệp hội Lịch sử kinh tế và Cơ quan Nghiên cứu Kinh tế Quốc gia, đã dẫn đến sự ra đời của “lịch sử kinh tế mới“. Douglass North, người có luận án tiến sĩ về lịch sử bảo hiểm nhân thọ tại Hoa Kỳ, là một trong những người thúc đẩy chính của sự kiện này. Năm 1960, ông giành được quyền lãnh đạo Tạp chí Lịch sử kinh tế (Journal of Economic History), được xem là thắng lợi của điều mà người ta bắt đầu gọi là “sử trắc học (cliométrie)”, với cuốn sách cổ của nữ thần Clio được thay thế bằng một máy tính. Người ta cũng đã đặt tên cho bộ môn mới này bằng những thuật ngữ như “sử học kinh trắc” hay “lịch sử định lượng“. Một trong những kỹ thuật của bộ môn này là phân tích “phản sự kiện“, nghĩa là việc tưởng tượng và đo lường những gì sẽ xảy ra nếu sự kiện này hay sự kiện khác, chẳng hạn như sự ra đời của đường sắt, không xảy ra.

Từ toán học đến các thể chế

Được đào tạo theo trường phái tân cổ điển, nhưng North là một thành viên phi điển hình. Lúc đầu, ông là một người marxist tâm phục khẩu phục và tỏ ra rất tôn kính với cách tiếp cận của Marx, ngay cả khi ông phê phán các luận điểm của cách tiếp cận này. Các nghiên cứu của ông, như ông cho biết, luôn hướng đến một câu hỏi duy nhất: vì sao một số nền kinh tế trở nên giàu có và một số nền kinh tế khác thì nghèo khó? Lời đáp cho câu hỏi này, đối với ông, là một điều kiện tiên quyết cho mọi nỗ lực nhằm cải thiện các xã hội. Trong cuốn sách đầu tiên của ông, xuất bản năm 1961, cũng là cuốn sách đầu tiên được đồng nhất với dòng sử trắc học, North cáo buộc lịch sử truyền thống đã bất lực trong việc nhận thức bản chất và nhịp độ phát triển kinh tế trong dài hạn. Chất vấn lại luận điểm cho rằng sự tăng trưởng kinh tế của Hoa Kỳ đã được kích hoạt chủ yếu sau và nhân cuộc nội chiến, ông khẳng định rằng ngược lại cuộc nội chiến đã làm gián đoạn một quá trình đã bắt đầu từ lâu trước đó, và gắn một cách cơ bản với sự tiến triển của nền kinh tế thị trường và gắn với những biến động giá cả các sản phẩm và các nhân tố. Ông cho thấy sự tiến triển này được kết hợp với những giao dịch phức tạp giữa ba nền kinh tế khu vực, các nền kinh tế của miền Nam, của miền Bắc và của miền Tây. Ông đặc biệt nhấn mạnh đến vai trò của sản xuất và lưu thông nguyên liệu trong sự tăng trưởng kinh tế.

John R. Commons (1862-1945)

Trong hai cuốn sách đầu tiên, North ứng dụng các kỹ thuật phân tích tân cổ điển vào việc nghiên cứu sự tăng trưởng kinh tế trong dài hạn của Hoa Kỳ. Vào lúc cuốn sách thứ hai được xuất bản, ông bắt đầu đặt lại câu hỏi việc sử trắc học chỉ sử dụng duy nhất các công cụ này. Dù không loại bỏ các định đề tân cổ điển, North cũng phê phán bản chất tĩnh tại của chúng. Thực vậy, ông cho rằng, để hiểu được diễn tiến kinh tế, cần phải sử dụng các hiện tượng nằm ngoài lĩnh vực quan tâm bình thường của các nhà kinh tế: các quy tắc xã hội, các quá trình hoạch định chính sách, các tổ chức và các thể chế. Cơ cấu thể chế của một xã hội bao gồm những quy tắc phi chính thức, như các tập quán, các chuẩn mực ứng xử, các truyền thống, và các quy tắc chính thức như hiến pháp, pháp luật, các quy định pháp lý. Là người đọc các tác giả như Thorstein Veblen và John R. Commons, cũng như của Karl Marx và Joseph Schumpeter, North đã xác định mục tiêu là xây dựng một “kinh tế học thể chế mới“, hợp nhất những điểm mạnh của các phương pháp tiếp cận thể chế, marxist và tân cổ điển trong một cấu trúc lý thuyết mới. Lý thuyết tăng trưởng kinh tế phải dựa trên một lý thuyết về những thay đổi thể chế. Lịch sử kinh tế, lịch sử chính trị và lịch sử xã hội phải được tích hợp.

Những nghiên cứu được tiến hành theo cách nhìn mới này đã dẫn đến những cuốn sách được xuất bản vào năm 1971 và 1973. Cuốn sách thứ hai, mà ông giới thiệu là mang tính cách mạng, trình bày một bức tranh lịch sử của châu Âu từ năm 900 đến năm 1700. Trong cuốn sách đó, ông đã đưa vào các khái niệm về chi phí giao dịch và quyền sở hữu được Ronald Coase một người bạn của ông phát triển, và trao cho chúng vai trò trung tâm. Trong khi Ronald Coase ứng dụng chúng vào nghiên cứu các doanh nghiệp, thì North lại ứng dụng chúng vào nghiên cứu hiệu suất tổng thể của nền kinh tế. Những thành công trong quá trình tăng trưởng kinh tế, theo ông, gắn chặt với sự tồn tại của các thể chế đảm bảo quyền sở hữu, từ đó cho phép giảm chi phí giao dịch và kích hoạt nỗ lực kinh tế. Nhà nước đóng vai trò thiết yếu trong quá trình này. Trong một bài báo viết về các thể chế được đăng vào năm 1991 trên Journal of Economic Perspective (Tạp chí về viễn cảnh kinh tế học), ông mô tả dự án trí tuệ của ông: “Vấn đề trung tâm của lịch sử kinh tế và phát triển kinh tế là xem xét sự tiến triển của các thể chế chính trị và kinh tế, tạo ra một môi trường kinh tế dẫn đến một sự gia tăng năng suất” (trang 98). North cho rằng trong số những người đi trước,Adam SmithKarl Marx đã hoàn toàn hiểu rõ mối liên hệ giữa việc xác lập các quyền sở hữu hiệu quả và sự tăng trưởng kinh tế.

Từ thể chế đến hệ tư tưởng

Luôn đặt lại vấn đề về các kết quả nghiên cứu của mình, North đi đến việc nhận ra rằng các nghiên cứu ấy không tính đến một hiện tượng phổ biến, cụ thể là sự dai dẳng, thường trong một thời gian rất dài, của những thể chế không hiệu quả, làm chậm lại hoặc kìm hãm hoàn toàn sự phát triển kinh tế. Ở đây phải xuất hiện một chiều kích của nhân loại mà phân tích kinh tế truyền thống, với những ngoại lệ hiếm hoi – giống như trường hợp của Schumpeter – đã để qua một bên, vì cho rằng không thể xử lý nó “một cách khoa học“, không thể mô hình hóa nó. Ông nhắm đến những ý tưởng, những định kiến, những giáo điều, những huyền thoại, những điều cấm kỵ, những hệ tư tưởng. Việc xét đến hệ tư tưởng đã dẫn North đến việc đặt lại vấn đề đối với một trong những định đề chính của phân tích tân cổ điển, định đề về tính duy lý của các tác nhân kinh tế khi đối mặt với những thông tin không đầy đủ và thường không chính xác.

Vào năm 1981 và 1990, sau khi xuất bản hai cuốn sách phát triển quan điểm này, North cho rằng một câu hỏi quan trọng đã bị làm lu mờ: ý tưởng từ đâu mà có? Như vậy, cần phải thoát khỏi hoàn toàn kinh tế học và thậm chí cả các ngành khoa học xã hội để tiếp cận các lãnh vực của tâm lý học. North bắt đầu nghiên cứu các quá trình nhận thức, chất vấn cách thức vận động của trí óc và não, và các mối liên kết giữa sự vận động ấy, giữa học tập, sự xuất hiện của niềm tin và sự hình thành các lựa chọn. Đó là những chủ đề được đề cập trong cuốn sách mà ông xuất bản vào năm 85 tuổi, tìm cách tích hợp các lý thuyết kinh tế, chính trị, xã hội và các khoa học nhận thức.

North đã mô tả hành trình trí tuệ của ông như là “một hành trình dài, chắc chắn không thể đoán trước, từ chủ nghĩa Marx đến các ngành khoa học nhận thức” (trong tác phẩm Lives of the LaureatesCuộc đời của những người đoạt giải thưởng, dưới sự chỉ đạo của William Breit và Roger W. Spencer, MIT Press, 1995, trang 251). Ngoài hành trình trí tuệ ấy, ông cũng làm nhiệm vụ là cố vấn kinh tế cho nhiều nước trên thế giới và là nhà tổ chức trong giới học thuật. Năm 1997, cùng với Ronald Coase và Oliver Williamson, ông thành lập Hiệp hội Quốc tế vì một Kinh tế học Thể chế Mới.

—————–&&&—————–

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: