Giải Nobel kinh tế 1986: Hợp đồng và pháp lý cho lý thuyết ra quyết định kinh tế và chính trị – James McGill Buchanna

Những ý tưởng kinh tế tráng lệ của thế kỷ 20 (Phần 15)

(Nguồn: 60s.com.vn)

Ngày 19/10/1986 viện khoa học hoàng gia Thuỵ điển quyết định tra giải kinh tế học tưởng nhớ Alfred Nobel cho giáo sư James McGill Buchanna, đại học Gorge Mason, Virginia, Hoa Kì vì đã phát triển cơ sử hợp đồng và pháp lý cho lý thuyêt tạo quyết định kinh tê và chính trị.

Minh hoạ: Gettyimages

Giải kinh tế học tưởng nhớ Alfred Nobel năm nay được trao cho giáo sư James McGill Buchanna vì những đóng gop của ông cho lý thuyết tạo quyết định chính trị và kinh tế công. lý thuyết kinh tế truyền thống giải thích chi tiết cách thức người tiêu dùng và các hãng sản xuất tạo quyết định liên quan đến mua bán hàng hoa, lựa chọn công ăn việc làm, sản xuất, đầu tư… Trong một loạt nghiên cứu, giáo sư Buchanna đã phát triển một lý thuyết tạo quyết định tương ứng trong khu vực công. Bài nghiên cứu lý luận này có tên “nền kinh tế chính trị mới” hay “lựa chọn công” và thuộc phạm vi ranh giới giữa hai ngành học là khoa học kinh tế và khoa học chính trị và đối chút lấy ý từ tác phẩm nghiên cứu của nhà kinh tế người Thuỵ Điển Knut Wicksell. Đóng góp của giáo sư Buchanna là ông đã chuyển thể khái niệm chuyển khái niệm lãi có được từ giao dịch giữa các cá nhân sang lĩnh vực tạo quyết định chính trị. Quy trình chính trị do đó trở thành phương tiện hợp tác nhằm có đươc lợi thế tương hỗ. Nhưng kết quả của quy trình này phụ thuộc vào quy luật trò chơi, theo nghĩa rộng có nghĩa là hiến pháp. Ngược lại kết quả này nhấn mạnh tầm quan trọng đối với việc phải trình bày hệ thống các quy tắc pháp lý và cải cách pháp lý. Theo giáo sư Buchanna, thường là cố vấn không hiệu quả các nhà chính trị hay tác động đến kết quả của các vấn đề đơn nhất. trong một hệ thống quy tắc định sẵn, phần lớn các kết quả do các chòm sao chính trị đã thiết lập xác định. Một ví dụ liên quan ở đây là các chính khách muốn điều chỉnh các thuế quan nên hướng vào các điều lệ cơ bản về thương mại quốc tế, chẳng hạn như quy định GATT (hiệp ước chung về thuế quan và mậu dịch). Gần 40 năm qua, James M. Buchanna đã dâng hiến thời gian của mình phát triển cơ sở pháp lý và hợp đồng cho lý thuyết tạo quyết định kinh tế và chính trị. Khi làm công việc đó, ông là nhà nghiên cứu tiên phong trong lĩnh vực được gọi là lý thuyết lựa chọn công. 

Từ lâu, kinh tế học truyền thống thiếu một ý thuyết dựa trên tạo quyết định chính trị. Lý thuyết phúc lợi hiện đai thường dựa theo các điều luật và nguyên tắc là các nhà cầm quyền có thể áp dụng các phương pháp máy móc để điều chỉnh những vấn đề được gọi là thất bại thị trường (tình trạng thị trường không phân bổ thật hiệu quả các nguồn lực).

Lý thuyết chính sách bình ổn- kể cả đó là lý thuyết theo Keynes hay các nhà trọng tiền đều

cho rằng các nhà chính trị cố gắng đạt được những mục tiêu kinh tế vĩ mô hay kinh tế xã hội liên quan đến tình trạng công ăn việc làm, lạm phát hay tốc độ tăng trưởng.

Giáo sư Buchanna và các nhà kinh tế khác thuộc lĩnh vưc lựa chọn công đã không thừa nhân quan điểm chính trị này. Thay vào đó họ cần làm rõ các hành vi chính trị tương tự với những với những giải thích để phân tích hành vi trên thị trường.

Các cá nhân hành xử ích kỉ trên thị trường khó mà có hành vi vị tha trong đời sống chính tri. Kết luận này thể hiện rằng các đảng phái chính trị hoặc các nhà cầm quyền ngoài tính tư lợi, sẽ nỗ lực đạt được nhiều bầu chọn nhất có thể để có được vị trí quyền lực hoăc thu được nhiều phân bố ngân sách. Kiểu phân tích này đã trở nên phổ biến trong nhiêu năm gần đây, và có lẽ là bộ phận nổi tiếng nhát trong lý thuyết lựa chọn công.

Nguyên tắc thông nhất

Giáo sư Buchanna mở rộng song song tạo quyết định kinh tế và chính trị. Hành vi thị trường chủ yếu dựa trên những thoả thuận tự nguyện và trao đổi tự nguyện hàng hoá và dịch vụ làm phát sinh lợi thế tuơng hỗ cho các hãng trong các giao dịch trên thị trường. tuy nhiên điều tiên quyết của hệ thống thị trường là việc thiết lập một hệ thống pháp luât bảo vệ quyền sở hữu và việc nhận thức các giao kèo theo hợp đồng. Một hệ thống chính trị còn có thể coi là một hệ thống dựa trên thoả thuận.

Minh hoạ: Gettyimages

Xuất phát với phân tích đầu của giáo sư Knut Wicksell về mối quan hệ giữa tiêu dùng công và thuế, giáo sư Buchanna đã trình bày hệ thống một lý thuyết về tạo quyết định chính trị và khu vực công dựa trên nguyên tắc thống nhất. Do đó nhưng quyết định liên quan đến định quy mô và cấp vốn cho những nỗ lực tập thể có thể được coi là kết quả của các giao kèo tự nguyện giữa các cư dân. Do đó theo lý thuyết mỗi cư dân sẽ nhận được lợi ích phúc lợi nếu giá trị tập thể đó vượt quá những giá trị mà họ phải trả trước dưới hình thức thuế. 

Theo hướng này, các quyết định chính trị trước hết trở thành một cách hợp nhất để đạt được lợi thế tương hỗ và không phải là một phương tiện tai phân bổ nguồn lực giữa các cá nhân. tuy nhiên do chi phí đạt đến quyết định cao, nguyên tắc thông nhất khó có thể áp dụng trong thực tiễn. Chi phí tạo quyết định dựa trên mức độ thoả thuận với nhau cao phải lớn hơn chi phí một cá nhân phải trả khi đối mặt với quyết định lớn. Do đó cần phải phân biệt các quyết định cơ sở liên quan đến quy tắc định đoạt các những quyết định sau này về mọi vấn đề và chính các quyết định đó.

Ý nghĩa của các quy tắc cố định

Thành tựu lớn nhất của giáo sư Buchanna là ông đã luôn nhấn mạnh ý nghĩa của các quy tắc cơ sở và sử dụng chúng cho khái niệm hệ thống chính trị như một quy trình trao đổi để đạt được lợi thế tương hỗ. Ông đã sử dụng rất thành công phương pháp này trong các phân tích về những vấn đề khoa học. Chẳng hạn, rất lâu trước khi xảy ra thiếu hụt ngân sách, ông chỉ rõ các món nợ tài trợ cho các thiếu hụt đó phá vỡ mối quan hệ giữa chi tiêu và thuế trong các quy trình tạo quyết định.

Sự phát triển trong những thập kỉ qua đã chứng minh cái nhìn hiện thực của giáo sư Buchanna về lĩnh vực chính sách kinh tế và tầm quan trọng phải luôn xem xét các quy luật trò chơi cơ bản. Trong khi luôn giữ cho các quy tắc ổn định, các nhà kinh tế hoạt động trong lĩnh vực chính sách bình ổn quan tâm đến các quy tắc cố định nhiều hơn so với vài thập kỉ trước đây khi mà việc điều chỉnh phạt đang phổ biến. Thuế dự phòng được coi như phương pháp đạt được sự phù hợp giữa các chỉ tiêu công và thuế ngày nay được coi là vấn đề cấp bách hơn nhiều so với 20 năm trước khi những cố gắng nhằm hạn chế quy trình đưa ra quyết định quản lý chính trị là ít nhất.

Các ấn phẩm lớn

Tác phẩm lớn nhất của giáo sư Buchanna là cuốn Calculus of Consent (viết cùng đồng nghiệp, giáo sư Gordon Tullock) nhiều ứng dụng được trình bày trong các tác phẩm như tài chính công và quy trình dân chủ (1966) và ấn phẩm cầu và cung hàng hoá công (1968).

cách tiếp cận phi thực tế của giáo sư Buchanna được thể hiện trong tác phẩm những hạn chế về dân chủ(1975). Trong các nghiên cứu gần đây, giáo sư Buchanna đã tiếp tục phân tích về thuế nhà nước và các hệ thống quy định trong ấn phẩm Power to tax (1980 với giáo sư G. Brennan) và động cơ của các nguyên tắc (1985 cùng với giáo sư G. Brennan).

Ngoài những khảo cứu này, giáo sư Buchanna đã công bố nhiều nghiên cứu lớn khác trên các tạp chí khoa học, các tuyển tập đã xuất hiện trong ấn phẩm “Điều các nhà kinh tế nên làm?” (1979) và tự do, thị trường và nhà nước (1986).

Ngọc Hân

————-&&————-

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: