Giải Nobel kinh tế 1978: Quy trình ra quyết định trong các tổ chức kinh tế – Herbert A. Simon

Những ý tưởng kinh tế tráng lệ của thế kỷ 20 (Phần 7)

(Nguồn: 60s.com.vn)

Ngày 16 tháng 10 năm 1978 viện khoa học hoàng gia Thụy Điển quyết định trao giải thường kinh tế tưởng nhớ Alfred Nobel năm 1978 cho giáo sư Herbert A. Simon, đại học Carnegie-Mellon, Hoa Kì vì đã có công đầu trong nghiên cứu quy trình đưa ra quyết định trong nội bộ các tổ chức kinh tế.

 

 

Thông tin khoa học của giáo sư Simon đưa ra vươn ra khỏi tầm kiến thức môn học mà ông giảng dạy- khoa học chính trị, quản trị, khoa học tâm lý và thông tin. Trong số những lĩnh vực khác, ông đã có công nghiên cứu học thuyết khoa học, ứng dụng thống kê toán, phân tích quá trình hoạt động, quản trị kinh doanh và kinh tế. trong tất cả lĩnh vực mà giáo sư đã nghiên cứu, ông đều có những đóng góp quan trọng và theo quy luật, ông đã phát triển quan điểm của mình tới mức độ mà có thể sử dụng chúng như cơ sở cho các nghiên cứu thực nghiệm. Nhưng trên hết, ông là một nhà kinh tế- theo nghĩa rộng nhất của từ đó- và chủ yếu tên tuổi của ông được liên tưởng tới những công bố về cấu trúc và quy trình đưa ra quyết định trong nội bộ các tổ chức, một phạm vi khá mới mẻ đối với các nghiên cứu kinh tế.

 

Trong các nghiên cứu kinh tế truyền thống trước đây, không có sự khác biệt giữa các tổ chức kinh doanh và các doanh nghiệp, và người ta tưởng rằng các tổ chức doanh nghiệp chỉ có một mục tiêu : tối đa hóa lợi nhuận. mục đích của học thuyết cổ điển và khá sơ khai này chủ yếu là cơ sở cho các nghiên cứu về hành vi của toàn bộ thị trường chứ không phải hành vi của các doanh nghiệp cá thể. Miễn là các công ty này gồm các đơn vị nhỏ, vận hành có chỉ đạo, thi các hoạt động của chúng tương đối không được chú ý. Nếu công ty trở nên lớn mạnh về quy mô, tuy nhiên việc điều hành chúng trở nên càng tách rời khỏi người chủ sở hữu, nếu những người làm công bắt đầu thành lập công đoàn, khi tỉ lệ bành trường tăng lên, và khi giá cả cạnh tranh giữa các đơn vị được thay thế bởi sự cạnh tranh giữa chất lượng và dịch vụ giữa một số đơn vị thì hành vi của các công ty đơn lẻ sẽ giành được một số chú ý đáng kể.

Bị ảnh hưởng bởi nghiên cứu về các tổ chức đã được xây dựng trong các môn khoa học khác, tuy nhiên các nhà kinh tế học trong những năm 1930 đã bắt đầu xem xét cấu trúc của các công ty và các quy trình đưa ra quyết định theo một hướng hoàn toàn mới. Công trình nghiên cứu của giáo sư Simon là vô cùng quan trọng trong dòng phat triển mới đó. Trong cuốn sách lịch sử kinh điển của ông, hành vi quản trị (1947) và một loạt những tác phẩm sau đó, ông miêu tả công ty là một hệ thống gồm các thành phần vật chất, cá nhân và xã hội thích ứng được nắm giữ bởi một mạng lưới liên thông và bởi sự tự nguyện của các thành viên cùng cộng tác và phấn đấu để đạt đến một cái đich chung. Diều mới mẻ trong ý tưởng của giáo sư Simon là trước hết ông loại bỏ giả định của lý thuyết cổ điền về công ty là nhà doanh nghiệp vừa phải và có mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận. Ông thay thế nhà doanh nghiệp này bởi một số nhà đưa ra quyết định cộng tác, mà khả năng hành động đúng của họ có giới hạn, cả do thiếu hiểu biết về hậu quả của những quyết định họ tạo ra và bởi những hạn chế cá nhân và xã hội. Vì những người tạo quyết định này không thể chọn ra sự thay thế tốt nhất như các nhà doanh nghiệp có thể làm, họ đành phải chấp nhận một thay thế vừa phải. Do đó, các công ty đơn lẻ không cố gắng tối đa hóa lợi nhuận mà là tìm ra những giải pháp thích hợp cho các vấn đề gay gắt. Có nghĩa là một số những mục tiêu có phần mâu thuẫn phải đạt được đồng thời. Mỗi nhà đưa ra quyết định trong một công ty như vậy nỗ lực tìm kiếm một giải pháp cho những vấn đề của chính mình, xem xét cách thức những người khác đang giải quyết vấn đề của họ như thế nào.

Những giả thuyết và quan sát của giáo sư Simon về việc đưa ra quyết định trong các tổ chức áp dụng rất thích hợp cho các hệ thống và kĩ thuật kế hoạch hóa, dự thảo ngân sách và điều hành thường được dùng trong kinh doanh hiện đại và quản trị công. Các học thuyết này ít thích hợp cho cac phân tích kinh tế tổng thể hơn là so với các học thuyết tối đa hóa lợi nhuận cổ điển, nhưng chúng làm ta dễ hiểu và dễ có các dự đoán hơn trong một số phạm vi. Chúng đã được sử dụng thành công để giải thích và dự đoán nhiều hoạt động khác nhau như sự phân bố tài sản cho tới thông tin và việc đưa ra quyết định trong nội bộ các công ty, thị trường có khả năng cạnh tranh hữu hạn, việc lựa chọn danh mục vốn đầu tư và chọn một đất nước để thiết lập các khoản đầu tư nước ngoài. Kinh tế kinh doanh hiện đại và nghiên cứu quản trị phần lớn dựa trên những quan điểm của giáo sư Simon.

Giáo sư Simon đã được trao giải thưởng khoa học kinh tế năm nay cho những nghiên cứu của ông về quy trình đưa ra quyết định trong nội bộ các tổ chức kinh tế, không những thế ông còn có những đóng góp quan trọng khác cho khoa học kinh tế.

 

 

Bài phát biểu của giáo sư Sune Carlson, viện khoa học hoàng gia

Trong cuốn sách của Thánh Exupér Le Petit Prince có một câu chuyện hết sức thú vị về chàng hoàng tử nhỏ bé trong chuyến du lịch vòng quanh vũ trụ và đã thăm một hành tinh ở đó có một ông lão thông thái. Ông lão là nhà địa lý, ông đã viết rất nhiều quyến sách đồ sộ, ông biết tất cả về sông hồ, thị trấn, núi đồi và sa mạc. Nhưng khi hoàng tử hỏi rằng ở hành tinh đặc biệt này có bất cứ con sông, hồ, thị trấn hoặc đỉnh núi hay sa mạc nào không, ông lão trả lời không biết. Nhà địa lý đã bị chiếm hết thời gian cho công việc nghiên cứu hết sức quan trọng và không cho phép ông trệch ra ngoài nghiên cứu đó.

 

 

Giả sử rằng, thay bằng viếng thăm hành tinh trên, hoàng tử đã viếng thăm hành tinh do các nhà kinh tế học cổ điển và tân cổ điển cư trú và hỏi rằng các công ty trên hành tinh đó đã ra quyết sách như thế nào, có lẽ chàng hoàng tử đó sẽ nhận được những câu trả lời tương tự. Một nhà phải có trách nhiệm hoàn thành nhiệm vụ đặc biệt quan trọng khi phải bỏ lại chàng hoàng tủ với những vấn đề này. Ông ta phải ngồi lại với công trình nghiên cứu của mình và nghiên cứu để phát triển các lý thuyết với hệ thống các phương trình phức tạp. Để tính toán các phương trình này, ông ta phải đặt ra giả thuyết rằng các quyết định được đưa ra bởi các thương nhân, những người có thể luôn biết trước hậu quả trong mỗi hành động của mình, những ngưòi mà luôn hành động một cách hợp lý và luôn có xu hướng tối đa hoá lợi nhuận của mình.

 

rằng liệu các giá thiết về một duy nhất một người quyết sách có tài suy đoán, có lý trí tuyệt đối và mục tiêu tối đa hoá lợi nhuận là mục tiêu của họ có hợp lý hay không là câu hỏi của mà giáo sư Simon đặt ra.

Tuy nhiên, lý thuyết căn bản về công ty (hãng) được tìm thấy trong khoa học kinh tế truyền thống chủ yếu là thiết kế làm cơ sở nghiên cứu thị trường tổng thể chứ không phải riêng hành vi của những công ty riêng biệt. Khi mà những công ty đó nhỏ, gồm các gia đình, các đơn vị vận hành một cách độc đoán và cạnh tranh dữ dội về giá cả, các hoạt động của những công ty này không được quan tâm. Tuy vậy, khi công ty phát triển về quy mô, các hoạt động của nó vươn ra bên ngoài biên giới quốc gia và khi hoạt động điều hành dần tách ra khỏi chủ sở hữu, khi mà công nhân dần hình thành các công đoàn lao động, khi mà cạnh tranh giá giữa nhiều công ty được thay thế bằng cạnh tranh về chất lượng giữa một số ít công ty, hành vi của các công ty đơn lẻ cũng rất đáng chú ý. Vì lẽ đó, cùng với thời gian, nghiên cứu về cấu trúc và ra quyết định của công ty ngày càng trở thành một nhiệm vụ quan trong đối với kinh tế học. Những công trình của giáo sư Simon đã nghiên cứu trở thành một hướng phát triển mới cực kỳ quan trọng đối với kinh tế học.

Trong cuốn sách lịch sử “hành vi quản trị” được xuất bản năm 1947 và đã được dịch ra hàng chục thứ tiếng cũng như những tác phẩm sau này, Simon đã mô tả công ty như một hệ thống tự điều chỉnh về các hợp phần vật chất, cá nhân và xã hội, các nhân tố này được liên kết với nhau bằng một mạng lưới liên lạc nội bộ và sự tự nguyện của các thành viên để hợp tác và làm việc hướng tới những mục tiêu chung. Để tồn tại và phát triển, công ty phải đấu tranh để đạt được điểm cân bằng không những trong mối quan hệ với thế giới bên ngoài (các nhà kinh tế từ lâu đã biết về điều này) mà còn cả trong nội tại giữa các thành tố trong tổ chức công ty.

Simon đã phản đối giả thuyết trong lý thuyết cổ điển về công ty toàn trí toàn thức, duy lý và tối đa hoá lợi nhuận. Thay vào đó, ông bắt đầu bằng quá trình tâm lý học với các quy tắc lựa chọn ít phức tạp hơn và nó yêu cầu người ra quyết định ít yêu cầu về trí tuệ và khả năng tính toán hơn. Ông đã thay thế thương gia theo trường phái cổ điển bằng các mô hình hợp tác của các nhà quyết sách, những người mà khả năng hành động duy lý là hạn chế bởi việc thiếu hiểu biết về hậu quả của các hành động của mình và hạn chế với các ràng buộc cá nhân và xã hội. Khi mà các cá nhân không đưa ra được lựa chọn tốt nhất giống như các thương nhân cổ điển, họ phải bằng lòng với các lựa chọn hợp lý. Vì lẽ đó, mỗi công ty cố gắng không phải tối đa hoá lợi nhuận mà để tìm ra các giải pháp hợp lý để giải quyết các vấn đề công ty gặp phải. Điều này có nghĩa là trong cùng một thời điểm các mục tiêu đối lập có thể được giải quyết. Mỗi người ra quyết định trong trường hợp đó sẽ cố gắng tìm ra được các giải pháp phù hợp để giải quyết vấn đề của họ và có cân nhắc tới cách thức mà những người khác giải quyết vấn đề của họ.

Lý thuyết và những quan sát của giáo sư Simon về việc đưa ra quyết sách trong tổ chức được áp dụng tốt vào việc xây dựng kế hoạch hệ thống và kỹ thuật, quản lý và ngân sách trong doanh nghiệp và các tổ chức chính quyền. Nó trở thành cơ sở vững chắc cho các nghiên cứu thực nghiệm. Các nghiên cứu về kinh tế học kinh doanh hiện đại và quản lý cũng dựa trên nền tảng ý tưởng của Simon.

Sự quan tâm của ông trong việc đơn giản hoá và nhận biết được các tình huống đưa ra quyết sách phức tạp cũng hướng ông tới việc nghiên cứu các lĩnh vực khác có cùng vấn đề trong cả kinh tế học và các môn học khác. Nếu như hoàng tử có cơ hội được gặp ông, người chắc chắn sẽ có được cuộc nói chuyện vô cùng hào hứng và thú vị.

 

Ngọc Hân dịch

—————&&————–

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: