Vì sao ngân hàng lỗ to?

Vì sao ngân hàng lỗ to?

(Nguồn: cafef.vn)

Về cơ bản, mô hình kiểm soát rủi ro khuyên ngân hàng “mua cao bán thấp”

Kỳ trước:

70 năm nay, chẳng mô hình kinh tế nào đếm xỉa tới ngân hàng

Kỳ vọng không hợp lý

Các mô hình kinh tế vĩ mô dòng chính thường không tính tới sự tồn tại của hệ thống tài chính. Ngoài chuyện rất khó mô hình hóa, trong một thời gian dài, có đưa hệ thống tài chính vào mô hình hay không cũng chẳng khác gì.

Nếu không có khủng hoảng, hoạt động của hệ thống tài chính không ảnh hưởng mấy tới nền kinh tế trong dài hạn. Ít ai thắc mắc khi giới học giả mô hình hóa nền kinh tế cứ như thể ngân hàng và các trung gian tài chính khác đơn giản là không tồn tại.

Phần lớn giới học giả và hoạch định chính sách đều không ngờ tới cuộc khủng hoảng lần này, nhưng chính nó đã giúp hé lộ những sai lầm trong quan niệm của giới kinh tế bấy lâu nay.

Quan niệm truyền thống do Paul Samuelson khai sáng cho rằng ngân hàng kết nối người tiết kiệm và người đi vay chứ không phải những công ty vị lợi nhuận cho vay một cách cơ hội. Họ gọi vốn ở đâu và quyết định cho vay thế nào được cho là không quan trọng.

Nhưng nhà kinh tế Hyun Song Shin từ ĐH Princeton tin rằng nghĩ như thế là sai lầm. Nghiên cứu của ông xoay quanh ý tưởng có thể dùng nền tảng tài chính của ngành ngân hàng để mô hình hóa cách ứng xử của họ.

Vì sao ngân hàng lỗ to? (1)
GS Kinh tế ĐH Princeton, ông Hyun Song Shin

Phản ứng kỳ lạ

Một trong những phát hiện của ông quan trọng mà tương đối thú vị: ngân hàng phản ứng với thay đổi giá tài sản rất khác so với hộ gia đình và các công ty phi tài chính.

Ví dụ, giả sử một người mua nhà vay thế chấp mua nhà 80.000 USD, có vốn gốc 10.000 USD và vay thêm 10.000 USD lấy vốn gốc kể trên làm tài sản đảm bảo (“home equity line of credit), tức tỷ lệ đòn bẩy của người này là 9:1.

Giả sử giá ngôi nhà ấy tăng lên 120.000 USD, giờ tỷ lệ đòn bẩy của người này là 3:1. Thường thì người này sẽ vay thêm (do vốn gốc tăng), tái tài trợ khoản vay thế chấp mua nhà, hoặc dùng khoản lãi ấy để cải thiện số dư thẻ tín dụng (khoảng 10-15.000 USD).

Tuy vậy, số nợ ròng tăng thêm thường sẽ nhỏ hơn khoản lãi từ ngôi nhà. Việc vay thêm như thế chẳng không ngoan chút nào vì nhà là tài sản dài hạn kém thanh khoản trong khi vay nợ phải trả lãi cố định và thường xuyên, nhưng cái mà người ta nhìn vào lại là tỷ lệ đòn bẩy giảm từ 9:1 xuống còn khoảng 5:1 hay 7:1.

Khi giá nhà giảm, chu trình này diễn ra ngược lại, nhưng người ta không thể giảm nợ nhanh như thế vào những lúc ấy. Thực tế, tỷ lệ đòn bẩy thường tăng khi giá nhà giảm. Câu chuyện với các doanh nghiệp phi tài chính cũng tương tự.

Tuy vậy, ngân hàng lại hành động ngược lại. Giá tài sản tăng khiến ngân hàng tăng tỷ lệ đòn bẩy do tăng vay mượn, thậm chí còn nhiều hơn cả khoản lãi thu được từ danh mục tài sản. Giá tài sản giảm khiến ngân hàng giảm mạnh đi vay và tỷ lệ đòn bẩy giảm xuống.

Điều đó đồng nghĩa với việc khiến chu kỳ kinh tế càng thêm quá đà ở cả hai pha tăng trưởng và suy thoái. Ông Shin và các cộng sự giải thích hiện tượng thú vị này thông qua nghiệp vụ kế toán và động cơ khuyến khích ngân hàng.

Lạ với cổ đông, không lạ với giới ngân hàng

So với các doanh nghiệp khác, ngân hàng chính là “thiên đường của chủ nghĩa xã hội”, nơi nhân viên gần như hưởng mọi thành quả của doanh nghiệp.

Để giải thích cái “phong tục” ấy với những người được gọi là “ông chủ”, giới ngân hàng nói họ được trả tiền dựa trên tỷ lệ lợi nhuận trên vốn cổ phần (ROE). Rõ ràng, họ có động cơ tối đa hóa ROE trong khi các tỷ lệ an toàn vốn “có vẻ” như vẫn ổn.

“…ngân hàng … hành động …khiến chu kỳ kinh tế càng thêm quá đà ở cả hai pha tăng trưởng và suy thoái.”

Cách làm dễ nhất là “điều chỉnh theo rủi ro” tài sản ngân hàng dựa trên cái gọi là “Value-at-Risk” (“giá trị tại mức rủi ro”, hay VaR).

Một ngân hàng muốn duy trì tỷ lệ an toàn vốn ở mức 10% sẽ có 100 USD tài sản “đã điều chỉnh theo rủi ro” trên mỗi 10 USD vốn chủ sở hữu.

Nhưng kích cỡ bảng cân đối kế toán của ngân hàng là bao nhiều thì ta chịu. Ngân hàng có thể có 400 USD tài sản với hệ số “điều chỉnh theo rủi ro” trung bình 0,25, hoặc chỉ có 125 USD tài sản thôi nhưng hệ số “điều chỉnh theo rủi ro” lại lên tới 0,8.

Hyun Song Shin phát hiện thấy bảng cân đối kế toán “đã điều chỉnh theo rủi ro” của Barclays ổn định hơn nhiều so với bảng cân đối kế toán thực trong vòng hai thập kỷ trở lại đây.

Nguyên nhân là phương pháp VaR biến động ngược chiều với giá tài sản một cách có hệ thống.

Vì sao lại thế? Phần lớn cách tính VaR đều ước lượng rủi ro của một tài sản bằng cách nhìn vào mức độ biến động về giá của tài sản đó trong một khoảng thời gian nhất định, ví dụ như trong vòng 36 tháng trước, rồi thể hiện sự biến động đó theo số lần độ lệch chuẩn.

Đó không phải cách đo lường rủi ro hay ho gì, vì lợi suất không phân phối chuẩn, mặc dù đó là cách tốt nhất để giới ngân hàng thu về nhiều lương thưởng nhất từ cổ đông khi mọi chuyện còn xuôi chèo mát mái.

VaR về cơ bản khuyên ngân hàng nên mua cao bán thấp”

Giá tài sản thường tăng từ từ rồi giảm đột ngột, do đó các trader có kinh nghiệm vẫn hay nói giá đi lên bằng thang cuốn, còn xuống bằng thang máy. Do đó, giai đoạn tăng giá thường trùng với khi biến động quan sát được thấp.

Mô hình VaR sẽ cho rằng rủi ro đã giảm và ngân hàng sẽ tăng tỷ lệ đòn bẩy để tối đa hóa ROE. Ngược lại, khi giá tài sản hạ, độ biến động tăng và tài sản sẽ có vẻ rủi ro hơn, bất chấp thực tế có ra sao.

Nực cười ở chỗ tài sản nào đắt (tức lợi tức thấp) thường mất giá trong tương lai nếu so với các tài sản có mức chiết khấu cao, do đó VaR về cơ bản khuyên ngân hàng nên mua cao bán thấp.

Đó chính là lý do vì sao Hyun Song Shin lại cho rằng ngân hàng khiến chu kỳ kinh tế trở nên quá đà ở cả hai pha tăng trưởng và suy thoái.

Minh Tuấn

Theo The Economist

Bài gốc: http://www.economist.com/blogs/freeexchange/2013/01/putting-finance-macro

———-&&———-

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: