Giải Nobel kinh tế 2012: Khớp nối cung và cầu – Lloyd S. Shapley & Alvin E. Roth

Giải Nobel kinh tế 2012

(Nguồn: tiasang.com.vn & cafef.vn)


Lloyd S. Shapley (trái) và Alvin E. Roth
Hai nhà kinh tế Alvin E. Roth và Lloyd S. Shapley đã được đồng trao giải Nobel 2012 trong lĩnh vực Kinh tế cho những công trình nghiên cứu của họ về khớp nối cung và cầu. Lý thuyết này có thể ứng dụng cho mọi lĩnh vực, từ chuyện làm mối cho đàn ông – đàn bà tới việc tìm người ghép tạng phù hợp.
“Sự kết hợp giữa lý thuyết cơ bản của Shapley và những nghiên cứu và mô hình mang tính thực nghiệm của Roth đã mở ra một lĩnh vực nghiên cứu phong phú, giúp cải thiện hoạt động của nhiều thị trường”, tuyên bố của Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển hôm 15/10 vừa qua.Nhà kinh tế Shapley nay đã 89 tuổi, là người xây dựng các mô hình lý thuyết và thuật toán phục vụ việc nghiên cứu và so sánh các phương pháp khớp nối khác nhau. Nhà kinh tế Roth, 60 tuổi, đã dựa theo những mô hình này của Shapley và áp dụng kinh tế thực nghiệm cùng các mô hình thị trường để giải quyết những vấn đề trong thực tiễn, ví dụ như việc phân công công tác cho 20 nghìn bác sĩ tại các bệnh viện của Mỹ trong năm đầu làm việc của họ, hoặc phân trường cho 90 nghìn thiếu niên thành phố New York.Roth đang là giáo sư kinh tế và quản trị kinh doanh của Đại học Harvard từ năm 1998, nhưng dự kiến cuối năm nay ông sẽ chuyển sang làm việc cho Đại học Stanford, nơi ông đang làm giáo sư thỉnh giảng. Còn Shapley là giáo sư đã về hưu của trường UCLA.

Đánh giá về công trình nghiên cứu của hai người, nhà kinh tế Robert Solow – từng đoạt giải Nobel Kinh tế năm 1987 – cho rằng kết quả của họ đã soi sáng cách thức phân bổ những tài nguyên khan hiếm. “Tôi mừng khi biết tin”, Solow nói. “Những người nghiên cứu những công trình có tính cơ bản như vậy thường không được để ý nhiều”.

Theo nhà kinh tế Hubert Fromlet, Giáo sư Kinh tế Quốc tế tại Đại học Linnaeus và Trường Kinh doanh Quốc tế Joenkoeping ở Thụy Điển, nghiên cứu của Shapley và Roth cho chúng ta thấy cách khớp nối cung và cầu trong những lĩnh vực giao dịch đặc biệt, nơi giá cả không thực hiện được vai trò này, ví dụ như hoạt động hiến tạng. Công trình nghiên cứu của họ “có thể giúp cứu những mạng sống”, ông nói khi được phỏng vấn qua điện thoại.

——————
Sinh ngày 19/12/1951, Al Roth là 1 người Do thái. Ông tốt nghiệp đại học Columbia năm 1971, chuyên ngành nghiên cứu vận trù học. Sau đó, vào năm 1974, ông lấy bằng tiến sĩ tại đại học Stanford.
Sau 1 vài năm công tác tại trường Kinh doanh Harvard, Al Roth mới chuyển sang làm việc tại đại học Stanford trong thời gian gần đây. Ông là 1 chuyên gia trong lĩnh vực “tạo lập thị trường”, hay nói cách khác là tạo nên các hệ thống ghép nối có thể áp dụng được trong các thị trường bình thường vì lý do nào đó không khả thi.
Có lẽ, Al Roth được biết đến nhiều nhất với công trình kết nối các sinh viên trường y đã tốt nghiệp với các chương trình làm việc cư trú. Ngoài ra, hệ thống kết nối sinh viên với các trường công lập được triển khai ở New York cũng là 1 công trình nghiên cứu nổi tiếng.
Cùng với Tayfun Sonmez, Al Roth đã thực hiện thành công chương trình “hoán đổi thận” có tính ứng dụng cao. Thông thường, người muốn hiến tặng thận thường gặp khó khăn trong việc ghép thận cho chính những người trong gia đình bởi họ có nhóm máu khác nhau. Tuy nhiên, hệ thống của Al Roth đã khắc phục được điều đó và giúp kết nối các gia đình với nhau.
Ví dụ, giả sử Jane Smith có nhóm máu B+ muốn trao thận cho em trai tên là John có nhóm máu A-. Việc này là không thể bởi nhóm máu của họ khác nhau. Tuy nhiên, hệ thống của Al Roth sẽ giúp kết nối nhà Smiths với nhà Lees vốn có George (mang nhóm máu A-) muốn hiến thận cho Jill (có nhóm máy B+). Jane Smith tặng thận cho Jill Lee trong khi George Lee sẽ tặng thận cho John Smith.
—————
Sinh ngày 2/6/1923, Lloyd Stowell Shapley là 1 nhà kinh tế học đồng thời cũng là 1 nhà toán học. Ông được rất nhiều chuyên gia coi là người tiêu biểu cho lý thuyết trò chơi.
Mặc dù thiên về lý thuyết nhiều hơn so với công trình nghiên cứu của Al Roth, công trình của ông cũng tập trung vào việc sử dụng lý thuyết trò chơi để giải quyết các tình huống theo cách có lợi cho tất cả các bên.
Lloyd Shapley nhận được bằng tiến sĩ toán học từ đại học Princeton vào năm 1953, khi 2 người sáng lập ra lý thuyết trò chơi là John von Neumann và Oskar Morgenstern vẫn đang công tác tại đây. Theo Robert Aumann, người cũng đã nhận giải Nobel hồi năm 2005, Shapley là “nhà kinh tế học đi theo trường phái lý thuyết trò chơi vĩ đại nhất mọi thời đại”.
Ông được biết đến nhiều nhất với công trình mang tên “Shapley value” (giá trị Shapley) khẳng định tất cả các bên tham gia đều đạt được lợi ích trong 1 trò chơi mà các bên hợp tác hơn là cạnh tranh với nhau.
Shapley cũng được biết đến với công trình nghiên cứu giải quyết “vấn đề kết hôn ổn định” mà ông cùng với David Gale thực hiện. Công trình này giúp kết nối nam giới và nữ giới trong hôn nhân.
Ngoài ra, “Shapley-Subik power index” – chỉ số quyền lực Shapley-Subik cũng là một công trình nghiên cứu khác có liên quan đến chính trị và kinh tế mà Shapley đã thực hiện. Chỉ số này được sử dụng để đo lường sức mạnh của các ứng viên tham gia 1 cuộc bầu cử và thường đưa ra những kết quả đáng ngạc nhiên.
————-
————&&———–

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: